Kupując obligację, stajesz się wierzycielem jej emitenta, czyli podmiotu, który ją wyemitował. Emitent ma wobec posiadacza obligacji zobowiązania opisane w dokumentach. Mogą one obejmować wypłatę odsetek i zwrot wartości nominalnej w określonym dniu, nazywany wykupem. Posiadanie obligacji samo w sobie nie daje współwłasności przedsiębiorstwa.
Na początek: ustal, kto ma oddać pieniądze, kiedy nastąpi wykup i jak można odzyskać środki wcześniej. Detaliczne obligacje skarbowe omawiamy osobno poniżej. Przegląd możliwości pozwala zestawić podstawy obligacji z lokatą i akcjami.
Komu pożyczasz pieniądze
W przypadku polskich obligacji skarbowych dłużnikiem jest Skarb Państwa. Przy obligacjach korporacyjnych jest nim przedsiębiorstwo. To różni dłużnicy, z różnymi źródłami środków na spłatę i różnym ryzykiem.
Zacznij od ustalenia emitenta, a następnie przeczytaj warunki emisji. Zapisz wartość nominalną, cenę zakupu, termin wykupu i sposób obliczania odsetek. Cena zakupu nie zawsze równa się kwocie zwracanej przy wykupie. Materiały KNF o obligacjach wyjaśniają te podstawowe pojęcia.
Detaliczne obligacje skarbowe: cztery rzeczy do sprawdzenia
W tym przypadku emitentem jest Skarb Państwa. Warunki konkretnej emisji określa list emisyjny. Przeczytaj go razem z oficjalnym informatorem obligacyjnym i zapisz:
- Odsetki: czy oprocentowanie jest stałe, czy zmienne, według jakiej formuły jest ustalane i czy odsetki są wypłacane, czy dopisywane do kapitału.
- Termin: kiedy następuje wykup oraz wypłata należnych środków.
- Wcześniejszy dostęp: czy emisja dopuszcza przedterminowy wykup, kiedy można złożyć dyspozycję i ile czeka się na pieniądze.
- Koszty: jaka opłata wiąże się z przedterminowym wykupem, jak naliczane są wtedy odsetki i jaka kwota pozostaje po podatku.
Przedterminowy wykup rozlicza emitent według zasad emisji. Nie jest to sprzedaż innemu inwestorowi po cenie rynkowej. Przykład takiej sprzedaży znajduje się w osobnej sekcji poniżej; nie przenoś jego wyniku na detaliczne obligacje skarbowe.
Skąd może się wziąć zarobek
Odsetki mogą być stałe albo zmieniać się według ustalonej formuły. Niektóre obligacje wypłacają je okresowo, inne dopisują do kapitału. Wynik może również zależeć od różnicy między ceną zakupu a kwotą wykupu lub ceną późniejszej sprzedaży.
Rozważmy fikcyjny przykład: Paweł płaci 2000 zł za obligacje o łącznej wartości nominalnej 2000 zł. Założenia są proste: rok do wykupu, stałe odsetki 5%, wypłata na koniec, brak opłat i pełna spłata przez emitenta. Po roku należność wynosi 2100 zł przed podatkiem: 2000 zł kapitału i 100 zł odsetek. Przy założonym podatku 19% od odsetek zostaje 2081 zł. To model do nauki, bez związku z aktualną emisją.
Co można stracić
Emitent może spóźnić się z wypłatą albo nie wywiązać się ze zobowiązań. Wtedy zagrożone są zarówno odsetki, jak i kapitał. Przy obligacjach przedsiębiorstwa sprawdź jego sytuację finansową, zadłużenie oraz zabezpieczenia i ich ograniczenia. Sama wysoka stawka odsetek nie potwierdza zdolności do spłaty. KNF wskazuje, jakie informacje o emitencie sprawdzać.
Obligacje notowane na rynku zmieniają cenę. Wzrost rynkowych stóp procentowych zwykle obniża cenę istniejących obligacji o stałym oprocentowaniu, przy pozostałych warunkach bez zmian. Znaczenie mają też ocena emitenta i dostępność kupujących. Trzymanie do wykupu ogranicza znaczenie bieżącej ceny dla planowanej wypłaty, lecz nie usuwa ryzyka niewypłacalności ani inflacji.
Obligacje nie są depozytem objętym gwarancją BFG. Wyjaśnia to KNF w kampanii „Inwestuj świadomie”. Nie należy przenosić ochrony lokaty na papier wartościowy tylko dlatego, że oferuje go ta sama instytucja.
Sprzedaż obligacji na rynku: osobny scenariusz
Sprzedaż na rynku to inna operacja: potrzebujesz nabywcy, a kwota zależy od warunków transakcji. W osobnym scenariuszu Paweł sprzedaje opisane obligacje przed wypłatą odsetek i otrzymuje łącznie 1900 zł, z uwzględnieniem rozliczenia narosłych odsetek. Jeśli nie otrzymał wcześniej innych wypłat, traci 100 zł przed prowizjami. Ten scenariusz nie opisuje przedterminowego wykupu detalicznych obligacji skarbowych.
Koszty i podatki
Zależnie od obligacji oraz sposobu zakupu mogą pojawić się prowizje transakcyjne, opłaty za rachunek i wcześniejszy wykup. Ustal również, kto rozlicza podatek. Potrącenie przy wypłacie odsetek i rozliczenie sprzedaży na rynku mogą wymagać różnych działań. Przykład Pawła dotyczy wyłącznie założonego opodatkowania odsetek; nie jest wzorem rozliczenia każdej transakcji.
Jedno ćwiczenie przed decyzją
W karcie porównania zapisz emitenta i dwie daty: wykupu oraz możliwej wcześniejszej potrzeby pieniędzy. Dla drugiej daty ustal dostępny sposób wyjścia, możliwą stratę, koszty i czas wypłaty. Brak odpowiedzi oznacz jako kwestię do sprawdzenia w dokumentach.
Uzupełnij ćwiczenie o cel i zasady porównywania oraz koszty, podatki, ryzyko i dostęp.
Źródła
- KNF — Inwestuj świadomie: obligacje (serwis zewnętrzny, nowa karta): Ocena emitenta, dokumenty i ryzyko związane z płynnością.
- KNF — Obligacje (serwis zewnętrzny, nowa karta): Mechanizm obligacji i wpływ zmian stóp procentowych na cenę.
- Serwis obligacji skarbowych — Informator obligacyjny (serwis zewnętrzny, nowa karta): Warunki emisji, wypłat, podatków i przedterminowego wykupu obligacji oszczędnościowych.
- KNF — Inwestuj świadomie (serwis zewnętrzny, nowa karta): Ryzyko utraty kapitału i brak gwarancji BFG dla obligacji.
Co dalej?
Znajdź emitenta, termin wykupu i zasady odzyskania pieniędzy przed terminem.
Rozpisz warunki obligacji w karcie porównania