Akcja jest papierem wartościowym reprezentującym udział w kapitale spółki. Kupując ją, stajesz się akcjonariuszem, czyli jednym z jej współwłaścicieli. Masz określone prawa majątkowe i korporacyjne. Nie oznacza to jednak, że możesz w dowolnym momencie zażądać od spółki zwrotu kwoty wydanej na zakup.
Na początek: możliwy wynik zależy od ceny i ewentualnej dywidendy; możesz stracić zainwestowane pieniądze. Dostęp zwykle wymaga sprzedaży, a jej cena i termin nie są pewne. Wróć do przeglądu możliwości, aby zestawić te cechy z lokatą i obligacjami.
Co daje posiadanie akcji
Z akcjami mogą wiązać się prawo głosu na walnym zgromadzeniu i prawo do udziału w zysku przeznaczonym do podziału. Dokładny zakres praw zależy od rodzaju akcji i odpowiednich zasad. Niewielki pakiet zwykle daje ograniczony wpływ na decyzje całej spółki. Pojęcia te przedstawiają materiały edukacyjne KNF.
W tym artykule rozpatrujemy zwykły zakup akcji za własne pieniądze. Pożyczka na zakup lub instrument naśladujący cenę akcji tworzy inne zobowiązania i wymaga osobnego zrozumienia.
Skąd może się wziąć zarobek
Dwa podstawowe źródła wyniku to różnica między ceną sprzedaży a ceną zakupu oraz ewentualna dywidenda. Dywidenda oznacza wypłatę zysku przeznaczonego do podziału między akcjonariuszy. Nie jest gwarantowana: spółka może nie osiągnąć zysku albo zatrzymać go na dalszą działalność. Sama wcześniejsza wypłata nie obiecuje kolejnej.
Fikcyjny przykład: Lena kupuje 20 akcji po 50 zł i płaci 5 zł prowizji. Łączny wydatek wynosi 1005 zł. Załóżmy brak dywidendy i innych opłat oraz późniejszą sprzedaż wszystkich akcji po 60 zł z prowizją 5 zł. Wpływ po prowizji to 1195 zł, więc wynik przed podatkiem wynosi 190 zł.
Te 190 zł to wynik przed podatkiem. Ostateczne rozliczenie zależy m.in. od pozostałych transakcji i strat, które można odliczyć. To własny przykład rachunkowy, nie prognoza wzrostu ani opis oferty. Zasady dochodu i kosztów opisuje Ministerstwo Finansów.
Co można stracić
Rozważmy drugi, niezależny scenariusz: Lena sprzedaje te same 20 akcji po 35 zł. Po prowizji 5 zł zostaje 695 zł. Wobec wydatku 1005 zł oznacza to stratę 310 zł. Zakładamy ponownie brak dywidendy i innych przepływów.
W rzeczywistości spadek może być większy, aż do utraty całego zainwestowanego kapitału. Powodem mogą być problemy konkretnego przedsiębiorstwa, pogorszenie koniunktury lub zmiana oczekiwań rynku. Gwarancje BFG nie pokrywają strat rynkowych na akcjach, co wyjaśnia KNF.
Dywersyfikacja, czyli rozłożenie inwestycji, ogranicza uzależnienie od jednej spółki. Nie usuwa ryzyka rynkowego: wiele akcji może tanieć jednocześnie. Długi czas posiadania także nie gwarantuje odzyskania wpłaty. W ćwiczeniu sprawdzaj zatem konsekwencje spadku, zamiast zakładać, że potrzebny termin wypłaty przypadnie na wzrosty.
Jak odzyskać dostęp do pieniędzy
Dla akcji notowanych na rynku typową drogą jest sprzedaż przez pośrednika. Złożenie zlecenia nie gwarantuje jednak zawarcia transakcji po oczekiwanej cenie. Potrzebna jest odpowiednia oferta drugiej strony.
Limit ceny sprzedaży określa najniższą akceptowaną cenę, ale zlecenie może pozostać niewykonane. Sprzedaż bez takiego limitu może nastąpić po cenie innej niż ostatnio widoczna na ekranie. Następnie pozostaje rozliczenie transakcji i wypłata środków. Podstawy zleceń opisuje poradnik KNF o rynku wtórnym.
Koszty i podatki
Poza prowizjami uwzględnij ewentualne opłaty za rachunek, przechowywanie papierów i przewalutowanie. Przy małych transakcjach minimalna prowizja może stanowić zauważalną część wpłaty. Dochód ze zwykłej sprzedaży akcji osoba fizyczna co do zasady rozlicza w PIT-38. Dywidendy mają odrębne zasady poboru podatku; podstawową stawkę wskazuje Ministerstwo Finansów. Przy zagranicznych wypłatach sprawdź dodatkowo właściwe zasady rozliczenia.
Jedno ćwiczenie przed decyzją
W karcie porównania rozpisz oba scenariusze Leny. Dopisz, czy utrata 310 zł zmieniłaby możliwość realizacji Twojego celu oraz ile możesz czekać na sprzedaż i wypłatę. Oddziel oczekiwany wynik od kwoty, którą możesz stracić.
Wróć do celu i zasad porównywania i przejdź przez koszty, podatki, ryzyko i dostęp.
Źródła
- KNF — Pierwsze kroki na rynku finansowym (serwis zewnętrzny, nowa karta): Podstawowe pojęcia i prawa akcjonariusza.
- KNF — Inwestuj świadomie (serwis zewnętrzny, nowa karta): Ryzyko utraty kapitału, dywersyfikacja i brak gwarancji BFG.
- KNF — Rynek wtórny papierów wartościowych (serwis zewnętrzny, nowa karta): Mechanizm transakcji i zleceń giełdowych.
- Ministerstwo Finansów — Zbycie akcji (serwis zewnętrzny, nowa karta): Dochód ze sprzedaży akcji, koszty i rozliczenie PIT-38.
- Ministerstwo Finansów — Stawki i limity PIT (serwis zewnętrzny, nowa karta): Podatek od dywidend.
Co dalej?
Policz wynik fikcyjnej sprzedaży po wzroście i po spadku ceny, uwzględniając prowizje.
Zapisz ryzyko i koszty w karcie porównania